مقدمهء مصحح ماوراء النهر ، به عنوان بخشى مهم از « جهان ايرانى » طىّ دوره‌اى ، مهد علم و فرهنگ بوده است و بسيارى از دانشمندان بزرگ از آنجا برخاسته‌اند . هم ازاين‌رو ، بسيارى از مورخان و محققان ، آثار پرشمارى در زمينه‌هاى گوناگون حيات ادبى ، تاريخى ، سياسى ، فرهنگى و اجتماعى اين سرزمين به رشتهء تحرير درآورده‌اند . با اين همه ، انبوهى نكته‌هاى ناگفته و گره‌هاى ناگشوده در باب اين سرزمين هنوز باقىمانده است . بخش چشمگيرى از اطلاعات مربوط به ماوراء النهر و خراسان بزرگ را مىتوان در نسخه‌هاى خطّىاى يافت كه بر اثر قطع روابط ايران با اين سرزمين طىّ دهها سال ، با كمال تأسف آگاهى و دسترسى ما بدانها بسيار اندك بوده و يا اساسا مهيا نيست . كتاب مسخر البلاد كه اينك پيش روى خوانندگان قرار دارد ، از زمرهء همين آثار خطى است كه بر نكات تاريك اين سرزمين روشنىهاى قابل ملاحظه‌اى ، در ادوار متأخر مىافكند . مؤلف ، محمديار بن عرب قطغان ، اثر خود را در روزگار عبد الله خان ازبك تأليف كرده است . از احوال او ، جز آنچه خود در اين كتاب بيان داشته است ، چيز ديگرى نمىدانيم . مؤلف ظاهرا در اوايل سلطنت عبد الله خان ازبك متولد شده و در اوايل قرن 17 م درگذشته است . مؤلف در سبب تأليف اثرش مىنويسد : « بر خاطر خطير فاتر اين بندهء قليل البضاعة و عديم الاستطاعة كه خود را خوشه‌چين خرمن اصحاب و هنر پندارد و در علم تاريخ اندك استحضارى دارد رسيد كه تاريخ بديع و تذكره‌اى رفيع به نام نامدار و اسم كامكار آن صاحبقران سكندر نشان مرتب